Zoals gezegd heb ik een Sky Watcher Heritage Dobson telescoop (zie verder Sterrenkijker en aanverwante artikelen). Ik wilde altijd al een telescoop hebben omdat ik in het verleden al eens door een goedkope speelgoed kijker had gekeken en met een eenvoudige webcam eraan best wel mooie plaatjes had geschoten van de maan. En zelfs vier van de manen van Jupiter kon ik waarnemen, wat ik echt heel bijzonder vond.
Het is een eenvoudig instapmodel; een reflector-kijker met een Dobson-montering, met alles erop en eraan en is vooral bedoeld voor het bekijken van de maan en de planeten. Op mijn balkon heb ik ruim uitzicht op het westen, maar in de stad, dus veel last van lichtvervuiling. Voor het bekijken van de maan kan dat niet veel kwaad, maar wil je wat planeten bekijken dan wordt het al snel wat minder. De Dobson-montering is makkelijk: je hebt geen statief nodig, maar het is een tafelmodel, dus een verhoging heb je wel nodig (een tafel bijvoorbeeld :)) om er enigszins comfortabel mee te kunnen werken. En dat is dan weer een beperking. Al met al heb ik er niet heel veel mee gedaan. Wel had ik al snel het idee om de kijker aan te sturen: een zogenaamd GoTo-systeem te maken. Zo’n systeem zorgt ervoor dat de kijker door middel van motoren gericht wordt naar het object dat je wilt bekijken, bijvoorbeeld de planeet Mars. En dat object kan volgen in zijn beweging langs het firmament. Daar dat volgen is het mogelijk om objecten te fotograferen: we praten dan over astrofotografie.
Zo’n GoTo-systeem kan je natuurlijk kopen: prijs van ca. €400 – €30.000! Soms inclusief kijker, soms zonder! De werking van het systeem zal ongetwijfeld invloed hebben op de prijs: hoe nauwkeuriger, hoe duurder.
Het aardige is dat je zo iets ook zelf kunt bouwen! Er zijn veel DIY projecten te vinden op het internet. Met de komst van de 3D-printers heeft het waarschijnlijk een nog hogere vlucht genomen.
Vier jaar geleden had ik al eens een voorzichtig begin gemaakt op dit pad. Een testje met een Arduino, een motortje en een Wii-controller, maar daar bleef het bij. Het aansturen van motortjes dat is natuurlijk inmiddels niet zo moeilijk meer, maar lastiger is hoe je bepaald wáár die motortjes naar toe moeten draaien! Dus, hoe werkt zo’n GoTo-systeem eigenlijk?
Waar het ongeveer – grofweg – op neer komt is …..
Sterren staan altijd op dezelfde plek ten opzichte van elkaar. Voor ons, kijkend vanaf de aarde, lijkt het echter alsof de sterren bewegen. Dat komt omdat de aarde beweegt: zij draait in een dag om haar as en ze draait in een jaar om onze ster de zon. Afhankelijk van de plek op de aarde, de tijd in het jaar en de tijd op de dag zien wij ze telkens op een andere plaats.
In databases is opgeslagen wat de onderlinge afstanden tussen de objecten zijn. Door die te raadplegen en te combineren met de plaats, datum en tijd van observatie kan je dus bepalen waar het gekozen object zich aan de hemel staat.
Planeten draaien net als de aarde om de zon en draaien daarnaast om hun as. Hun banen zijn van elkaar verschillend en hangen samen met hun afstand tot de zon. Ook die bewegingen zijn te raadplegen in databases.
En een GoTo-systeem maakt gebruik van die databases.
Wanneer de gebruiker een object uit de database van de montering selecteert, worden de hoogte en azimut van het object berekend op basis van de rechte klimming en declinatie. Vervolgens verplaatst de montering de telescoop naar die hoogte en azimut en volgt het object zodat het in het gezichtsveld blijft, ondanks de rotatie van de aarde.
Equatoriale montering. Hierbij is de telescoop/camera precies uitgelijnd met de aardas. Met slechts een motor is vervolgens het geheel van kijker en montering met de beweging van een object mee te bewegen.
Altazimuth montering. De kijker wordt met twee motoren in hoogt en in de breedte aangepast worden om een object te volgen.
PushTo-systeem: bepaal welk object je wilt zien, het systeem geeft aan wat je op de kijker moet verdraaien om het object daadwerkelijk te bekijken.
